- 0 +

Informacja ogólna o żubrze


ŻUBR – Bison bonasus (Linnaeus, 1758)

SYSTEMATYKA

Żubr Bison bonansus, należy do

  • rzędu parzystokopytne (Artiodactyla),
  • podrzędu przeżuwaczy (Ruminantia),
  • rodziny pustorogich (Bovidae),
  • rodzaju Bison.

Status Prawny

Według klasyfikacji IUCN żubry są gatunkiem zagrożonym o statusie EN (ENDANGERED – zagrożony wyginięciem). Żubr chroniony jest prawem międzynarodowym, zgodnie z zapisami Konwencji berneńskiej, na terenie całej Europy. W Dyrektywie Środowiskowej (92/43/EWG) jest wymieniony jako gatunek priorytetowy, co oznacza iż na krajach Unii Europejskiej ciąży obowiązek działania na rzecz jego ochrony. W Polsce żubr podlega ochronie gatunkowej ścisłej na podstawie rozporządzenia ministra Środowiska z dnia 28.09.2004 roku, w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U Nr 220, poz. 2237) oraz ustawie z dnia 16 kwietnia 2004r o Ochronie Przyrody (Dz. U Nr 92, poz. 880, późn. Zm.) W sierpniu 2007 roku kierownictwo resortu środowiska zatwierdziło dokument „Strategia Ochrony Żubra Bison bonasus w Polsce”, który określa zadania w dziale restytucji żubra dla naszego kraju. Księga Rodowodowa Żubrów założona w 1924 roku prowadzona jest do dziś w białowieskim parku narodowym.

OPIS GATUNKU

Pokrój

Żubr jest największym lądowym ssakiem Europy o zwartej budowie z charakterystycznym silnie rozbudowanym przodem ciała i słabo wykształconym zadem. Obserwujemy u niego dymorfizm płciowy widoczny w budowie ciała: dorosłe samce – byki są większe, ich masa ciała waha się od 580 do 920kg, mają mocnej rozbudowane przednie partie ciała oraz szczególnie wysokie wyrostki kolczyste kręgów piersiowych, otoczone potężnymi mięśniami tej okolicy tworzące na grzbiecie wypukłość zwaną garbem; samice – krowy mają znacznie mniejszy garb, a masa ciała wynosi od 320 do 640kg. Ścięgniste więzadło karkowe utrzymuję potężną, nisko osadzoną głowę. Rogi ciemne, skierowane na boki i zakrzywione do góry i ku środkowi, w przekroju okrągłe, u samic znacznie cieńsze i krótsze niż u samców. Na dole szyi długie włosy tworzą brodę, o długości przekraczającej nawet 35cm. Żubry żyją stosunkowo krótko, samice około 25 a samce 20 lat. Wydają charakterystyczny głos zwany chruczeniem.

Rozród

Pierwsze wycielenie u samic występuje w czwartym roku życia, natomiast samce zaczynają dojrzewać w trzecim roku życia. W rozrodzie biorą udział samce w wieku 6-12 lat, w pełni rozwinięte fizycznie. Rozród jest zjawiskiem sezonowym, a jego szczyt przypada na sierpień - wrzesień. Ciąża trwa od 260 do 270 dni, żubrzyca rodzi jedno ciele zazwyczaj w maju-czerwcu. Samica przed wycieleniem opuszcza stado, cieli się najczęściej nocą i powraca z cielęciem po kilku dniach.

Biologia gatunku

Żubr jest zwierzęciem stadnym. Dorosłe krowy, cielęta oraz młodzież obu płci tworzą grupy mieszane, młode dojrzałe samce tworzą niewielkie grupy kawalerskie a starsze byki bytują samotnie lub w parach. Rytm dobowej aktywności żubrów podzielony jest na fazy: żerowanie, odpoczynek połączony z przeżuwaniem i ruch. Czas trwania fazy aktywności zależy od temperatury i wilgotności powietrza w danym dniu i tak w dni upalne więcej czasu odpoczywają a żerują rano i wieczorem. W okresie zimowym kiedy są dokarmiane znaczenie mniej czasu poświęcają na ruch. W poszukiwaniu pokarmu zwierzęta pokonują od 2 do 14km dziennie (średnio 7,5km). Odpoczywają leżąc na mostku, rzadko na boku lub stojąc. Przed lub po odpoczynku lubią ocierać się o pnie drzew, ocieranie nasila się latem z powodu dokuczliwości owadów.

Występowanie

Żubr występuję w strefie klimatu umiarkowanego. Jego naturalnym środowiskiem są lasy liściaste i mieszane. W Polsce występuję pięć wolno żyjących populacji żubra: w Puszczy Białowieskiej, Puszczy Knyszyńskiej, Puszczy Boreckiej, na obszarze Lasów Pilskich oraz w Bieszczadach (ryc. 1). Ponadto ważnymi dla żubra krajami Europy są Litwa, Słowacja, Białoruś, Niemcy oraz Rosja. Z czego w Polsce mamy 37% populacji żubrów wolno żyjących w Europie.

Rycina 1.
Schematyczna mapa rozmieszczenia stada żubrów w Polsce.

Historia gatunku

W czasach historycznych żubry występowały w leśnych rejonach zachodniej i środkowej Europy, sięgając najdalej na wschód do masywu gór Kaukazu. Wyróżniano wtedy w gatunku trzy podgatunki: żubr nizinny, żubr kaukaski oraz żubr karpacki. Do VI wieku żubr przetrwał w Anglii, do XII w Szwecji, XV we Francji, XVIII w Siedmiogrodzie i w Prusach wschodnich, a w górach Kaukazu do początku XX wieku. Na terenie Polski, w Puszczy Białowieskiej do gwałtownego spadku liczebności żubrów przyczyniły się działania I wojny światowej oraz kłusownictwo, ostania krowa z wolnego stada żubrów nizinnych skłusowana została w kwietniu 1919 roku. Podobnie los spotkał żubry kaukaskie a nieliczne zwierzęta pozostały w zwierzyńcach i ogrodach zoologicznych. W 1923 roku powstało Międzynarodowe Towarzystwo Ochrony Żubrów (16 krajów), które założyło Księgę Rodowodową Żubrów, pierwszą tego typu ewidencję dzikiego gatunku (każdy żubr ma imię i numer rodowodowy). Dzięki podjętym działaniom po II wojnie na świecie żyły 103 żubry z czego w Polsce 44 osobniki. Do dziś hodowla żubra rozwija się znakomicie. Zgodnie z Księga Rodowodową Żubrów pod koniec 2006 roku w naszym kraju występowało 959 żubrów.

Dwie linie genetyczne

W Polsce żubry wywodzą się od 12 założycieli i podzielone są na dwie linie hodowlane (genetyczne). Pierwsza – białowieska (nizinna) jest czystym podgatunkiem nizinnym żubra wywodzącym się od siedmiu założycieli, druga białowiesko – kaukaska od wszystkich dwunastu. W Polsce we wszystkich ośrodkach zamkniętych i pięciu stadach wolnych utrzymywane są żubry należące do linii białowieskiej, jedynym stadem z linii białowiesko – kaukaskiej jest stado w Bieszczadach.

Piśmiennictwo:

  1. Olech W., Bielecki W., Bołbot A., Bukowczyk I., Dackiewicz J., Dymnicka M., Pławiczka M., Krasiński Z., Nowak Z., Perzanowski K., Raczyński J., Tęsiorowski W., Wyrobek K. 2008, „Hodowla Żubrów, Poradnik Utrzymania w Niewoli”.
  2. Ministerstwo Środowiska 2007, „Strategia Ochrony Żubra (Bison bonasus) w Polsce”.
  3. Stowarzyszenie Miłośników Żubrów 2008, „Żubr i jego ochrona, Biuletyn”.


wstecz

Partnerzy Projektu
Beneficjent Główny
  • Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krośnie
Dane adresowe
Partnerzy Projektu
  • Nadleśnictwo Baligród
  • Nadleśnictwo Komańcza
  • Nadleśnictwo Lutowiska
  • Nadleśnictwo Stuposiany
Dane adresowe
Galeria zdjęć
Wszystkie zdjęcia
Newsletter
Jeśli chcesz być powiadamiany o nowościach zapisz się do biuletynu!
Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko
Dofinansowano ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej